Ticari Sözleşmelerde Şirketleri Koruyan Maddeler

Ticari sözleşmelerde riski şirkete değil karşı tarafa yükleyen hükümler: sorumluluk sınırlandırması, cezai şart, fesih hakları ve uyuşmazlık çözümü.

İki şirket arasındaki sözleşmenin büyük bölümü, her iki tarafın da yapmayı planladığı şeyi yazar. Şirketi asıl koruyan maddeler ise işler planlandığı gibi gitmediğinde devreye giren maddelerdir. Bu yazıda, ticari sözleşmelerde sıkça ihmal edilen ve kritik öneme sahip hükümleri ele alıyoruz.

1. Sorumluluğun sınırlandırılması

İyi müzakere edilmiş bir sözleşmede sorumluluk, simetrik ve tahmin edilebilir olmalıdır:

• Dolaylı zararların dışlanması: Kâr kaybı, itibar zararı gibi dolaylı zararların tazmin kapsamı dışında tutulması,
• Sorumluluk tavanı: Toplam sorumluluğun sözleşme bedeliyle ya da belirli bir tutarla sınırlandırılması,
• Muafiyet istisnaları: Ağır kusur ve kasti fiillerin sınırlandırma kapsamı dışında bırakılması (Türk hukukunda ağır kusurlu sorumluluğun tamamen dışlanması geçerli değildir).

Bu maddeler tek taraflı yazıldığında mahkeme kararıyla yok edilebilir; simetrik tasarlandığında ise her iki taraf için de öngörülebilirlik sağlar.

2. Cezai şartın doğru kullanımı

Cezai şart, karşı tarafın sözleşmeye aykırılık halinde ispat yükünü hafifleten en güçlü araçtır. Dikkat edilmesi gerekenler:

• Cezai şart, ifa edilmeyen ya da gecikmeli ifa edilen borca karşılık kurulmalıdır,
• Aşırı derecede yüksek cezai şart, mahkemece indirilebilir; bu nedenle zararla orantılı tasarlanmalıdır,
• Cezai şart, icra takibinde ilam yerine geçmez; ancak alacağın dayanağını güçlendirir.

3. Fesih ve çıkış mekanizmaları

Sözleşmenin ne zaman ve nasıl sona ereceği, süresi kadar önemlidir:

• Fesih hakları: Aykırılık hallerinde fesih için ihbar süresi ve iyileştirme (cure) süresi tanımlanmalıdır,
• Konvenyansın bozulması: Karşı tarafın mali durumunun bozulması, iflas takibi gibi hallerde derhal fesih hakkı,
• Fesih sonrası hükümler: Gizlilik, rekabet yasağı ve ödeme yükümlülüklerinin fesih sonrasında da devam edeceği düzenlenmelidir.

4. Ödeme güvenceleri

Ticari alacak riski, sözleşmeyle baştan azaltılır: peşin ödeme oranları, kabul edilmiş senet, teminat mektubu, malin rehni ya da ödemede gecikme halinde faiz ve teslimatı askıya alma hakkı. Alacak riski yüksek karşı taraflarla çalışırken bu araçlardan biri ya da birkaçı mutlaka düşünülmelidir.

5. Uyuşmazlık çözümü ve yetki

Çoğu sözleşmede sona bırakılan, aslında en başta karar verilmesi gereken maddedir:

• Yetkili mahkeme: İki tacir arasındaki sözleşmelerde yetki sözleşmesi yapılabilir; şirketinizin bulunduğu şehrin mahkemesinin yetkili kılınması, süreci pratikleştirir.
• Tahkim: Gizlilik, hız ve uzmanlık isteyen ilişkilerde tahkim şartı düşünülebilir.
• Arabuluculuk: Ticari davalarda zaten dava şartı olan arabuluculuğun sözleşmede düzenlenmesi, sürecin önünü açar.

Sonuç

Sözleşmede yer almayan her risk, mahkeme önünde yeniden pazarlık edilecek bir konudur. Şirketi koruyan maddeler, “en kötü gün” senaryosunu yazan maddelerdir — ve bu maddeler, en iyi günlerde yazılabilir.

Sözleşmenizin incelenmesi için bir avukatla çalışmanızı öneririz. Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır.